BlogMomenten van bewustzijn

Artikel 2: Hoe werkt bewustzijn?

In het eerste artikel las je over de vijf niveaus waarop je gunstige omstandigheden kan creëren voor voluit leven. De basis onder alles is bewustzijn. Vanuit bewustzijn ontdek je wie je bent, kan je helder kiezen en durf je te doen. Maar hoe werkt bewustzijn? Dat lees je in dit tweede artikel.

Maar eerst een oud verhaal…

Er was eens een arme oude man wiens enige bezit een schitterende schimmel was. Al jaren zeiden de mensen uit het dorp hem het paard te verkopen, omdat het een hoop geld op zou brengen en hij verder geen cent had om uit te geven. “Het paard is een deel van mijn familie, en je familie verkoop je niet,” was steevast zijn antwoord.

Op een nacht verdween het paard uit zijn stal en de mensen zeiden: “Zie je nou wel, dan had je maar niet zo dom moeten zijn en het beest moeten verkopen, wat een ongeluk.” Maar de oude man zei: “Wie weet of het een geluk is of een ongeluk. Het enige dat ik weet is dat het paard weg is. Maar of het een ongeluk is? Wie kan er verder kijken dan zijn neus lang is?”

Een aantal weken later kwam het paard op een nacht met twaalf andere, wilde paarden terug naar de stal. Blijkbaar was het losgebroken om zijn soortgenoten te zoeken en had het uiteindelijk de weg naar zijn baas teruggevonden. De mensen uit het dorp zeiden: “Je had volkomen gelijk. Het was juist een geluk dat het beest er vandoor ging, want nu ben je een vermogend man.”

Maar de oude antwoordde: “Wie weet of het een geluk of een ongeluk is. Het enige dat ik weet is dat het dier met twaalf andere paarden is teruggekomen. Maar of het geluk of ongeluk is…?”

In de volgende dagen probeerde de zoon van de oude man de wilde paarden te temmen en viel daarbij van een woeste hengst. Beide benen werden verbrijzeld. De mensen uit het dorp zeiden: “Je had gelijk, want nu is je zoon invalide en een groter ongeluk kon je haast niet overkomen.”

De oude man verzuchtte: “Wanneer houden jullie eindelijk eens op met te doen alsof je vandaag weet hoe morgen zal zijn?” Een paar maanden later brak er oorlog uit in het land, en alle gezonde jonge mannen van het dorp moesten in het leger dienen en werden naar het front gestuurd. Geen een keerde levend in het dorp terug. En de mensen uit het dorp zeiden…

Hoe werkt bewustzijn?

Over bewustzijn zijn duizenden boeken geschreven. Je kan er de rest van je leven over lezen. En dan nog blijft het abstract als je het niet zelf hebt ervaren. Het laat zich nu eenmaal moeilijk in woorden vangen. Ik zal er daarom kort over zijn en alleen eigen ervaringen en inzichten met je delen. Misschien inspireert het je, dat zou zo maar kunnen. Volgens de metafoor van Rumi zijn we immers allebei “de hele oceaan in een druppel”.

Ongeveer 8 jaar geleden beleefde ik een bijzonder moment. Het was tijdens de 4e dag van een retraite, ergens in de bossen van Noord-Italië. Op gegeven moment zag ik ineens alles glashelder. Het was alsof ik toen, op mijn 37e, voor het eerst werd aangezet. Beter kan ik het niet uitdrukken. Het ‘moment’ duurde een avond, een nacht en de hele volgende dag.

Met al mijn zintuigen tegelijk nam ik helder al het leven om me heen waar. Het leven dat ‘gewoon’ leefde. Net als al die tijd daarvoor. Ik had het alleen niet eerder zo waargenomen. Wat ik waarnam was gewoon leven. Maar

ineens werd duidelijk dat woorden tekortschieten om te beschrijven wát leven eigenlijk is. Een intens, rijk, onvoorspelbaar, uitbundig, kloppen, stromen en ruizen… te wonderlijk voor taal.

Ik nam waar hoe overal om mij heen leven is en ik ook leven ben. En dat daartussen geen scheidslijnen zijn. Hoewel ik wel de verschillende vormen van leven kon zien. Tegelijk was ik continu gewaar van mijn ervaring. Van mijn houding, gevoelens en gedachten. Ik merkte dat het niet nodig was om betekenis te willen geven aan alles. En ik zag mijn neigingen om te reageren en anticiperen. Er was afstand en ruimte. Identificatie was er niet. Door de ruimte die ik ervoer vanuit dit bewustzijn, lag er continu een milde glimlach op m’n gezicht. Die werd alleen af en toe verstoord door een spontane lofzang op het leven: halleluja! Dat zal de conditionering uit mijn christelijke jeugd geweest zijn J.

Ik wás op dat moment leven. Het werd niet belemmerd door alles dat ik denk te weten over het leven en over mezelf, niet door gedachten over ervoor of erna en zelfs niet door interpretaties van wat in het moment gebeurde. Volledig leeg en vrij. Tegelijk was ‘ik’ gewaarzijn (of bewustzijn) van leven. Dat klinkt misschien nogal verheven, maar het was juist heel natuurlijk. Een natuurlijke staat voor ons, als ons denken (mind) niet in de weg zit.

Deze ervaring zorgde meteen voor een aantal mindblowing inzichten. Ik kwam in Italië een paar dingen ‘voorgoed’ te weten… een heel prettige en zekere manier van weten. Lees hieronder verder over drie van die inzichten:

1. Ik geef betekenis

Ik geef betekenis aan wat gebeurt. Raar om op je 37e levensjaar ineens te ervaren en te beseffen hoe vanzelfsprekend het is dat niets van zichzelf betekenis heeft. Sommige dingen/ prikkels kan ik ervaren als prettig, andere onprettig. Sommige duren lang, andere kort. Dat is van zichzelf niet goed of slecht. Het is. Vandaar de boodschap van de oude man uit het verhaal. En het is ook de reden dat de volgende uitspraak van de Boeddha wereldwijd bekendheid kreeg: “De wereld die we ervaren, creëren we in onze geest”.

2. Ik kan ‘zijnd doen’

Ik kan als persoon handelen vanuit bewustzijn. Alle aandacht is dan in de handeling zelf. Het wordt moeiteloos. Een bevestiging van het principe: waar aandacht is daar gaat energie naartoe. Tegelijk is er dan een gewaarzijn van de handeling en van het samenspel met de omgeving. Dát ervaren, moeiteloos handelen en tegelijk gewaarzijn, geeft een ongekend geluksgevoel.

In Italië werkten we bijvoorbeeld regelmatig in de boomgaard van de locatie waar we verbleven. Op een middag ging ik daar pruimen plukken. Op momenten leek alles samen te vallen. Het bestaan van de pruimenboom, de prachtige pruimentrossen, het onderscheiden van rijpe en onrijpe pruimen, mijn oog-hand coördinatie, armen die reikten naar de takken en vingers die de pruimen soepel van de takken risten. Er was geen streven. En ook geen identificatie of afkeer, onrust, afleiding, ongeduld en twijfel. Het was alsof de pruimen werden geplukt. Moeiteloos. Ik noem dat ‘zijnd doen’.

Je kan alleen het huidige moment ervaren. Het leven zoals het zich nú voordoet. En nú. En nú. Op momenten zoals in de boomgaard heb ik een milde, open en accepterende houding. Bij zo’n houding is er ruimte om intuïtief te handelen in het moment. De weg is dan vrij voor creativiteit. Als ik een andere houding aanneem, bijvoorbeeld als ik het moment wil vasthouden of veranderen, méér wil of dóór wil, er een oordeel over heb of gesloten ben (‘dit ken ik nu wel’), dan ben ik niet meer in het moment. In plaats daarvan creëer ik een kloof. Die kloof zorgt ervoor dat mijn lichaam verstrakt, m’n hart sneller gaat kloppen en gedachten en emoties elkaar sneller opvolgen. Dit wordt opgepikt door de amygdala (de gevarensensor in ons brein) en die zorgt er voor dat de kloof nóg groter wordt. Zo heeft wat simpel en klein begon bij mijn houding, grote effecten tot gevolg.

3. Mijn houding en gedrag wordt vaak door conditionering bepaald

Door conditionering (automatisering van wat ik leer) zet ik bepaalde reacties automatisch in gang. Vaak is dat fijn. Ik kan me dan laten varen op de werking van mijn onbewuste. De respons die kort volgt op elke impuls voer ik dan automatisch uit. Ik handel impulsief, wat dus anders is dan intuïtief. Als ik in Italië bij elke stap aandacht nodig had gehad om te lopen, dan had ik niet zo veel om me heen kunnen kijken. Omdat het lopen ‘vanzelf’ ging, heb ik echt héérlijk kunnen genieten van de prachtige natuur!

Mijn gedragspatronen zijn voor een deel ook evolutionair bepaald. Ik reageer dan primair, instinctief. Daar kwam ik achter toen ik in Italië ineens schrok van een touw op de grond. In het schemerlicht had ik het aangezien voor een slang… terwijl ik (buiten de dierentuin) nog nooit een slang had gezien.

Ik heb ook gemerkt dat een ingesleten gedragspatroon taai kan worden. Dat gebeurt als mijn reactiviteit wordt bevestigd door een overtuiging (een gedachte over iets die ik niet op volledige waarheid heb onderzocht). Zo kamp ik sinds m’n vroege jeugd met de overtuiging ‘lekkere hapjes = gezellig’. Als ik lekker eten zie, krijg ik een taaie, automatische reactie om te gaan snaaien. Deze gewoonte kwam in Italië elke dag een paar keer voorbij, want jemig wat hebben ze daar veel lekker eten! Maar van een afstandje is die taaiheid toch wel grappig om te zien J.

Veel van mijn overtuigingen zijn cultureel bepaald. Vorige keer haalde ik al een overtuiging aan uit onze cultuur: ‘meer = beter’. Maar in onze cultuur worden meer overtuigingen bevestigd die zo een schijn van waarheid meekrijgen. Zoals ‘tijd moet nuttig besteed’. Deze en andere culturele overtuigingen zag ik in Italië regelmatig voorbij komen. Op een later moment deel ik graag nog meer over culturele overtuigingen en hoe ze werken.

Tot slot zag ik dat niet alleen gedragspatronen taai kunnen worden. Dit geldt ook voor houdingen. Vroeger op school kon ik soms al moeilijk wachten op mijn beurt. Dan riep ik door de hele klas het eerste dat in me opkwam. Ik was ongeduldig en wilde snel door, terwijl we nog niet zo ver waren. Omdat ik ging geloven dat het voor mij nu eenmaal zo werkt, dat ik nu eenmaal zo ben, werd die ongeduldige houding steeds meer een gewoonte. Het werd steeds lastiger om een milde, open en accepterende houding aan te nemen. Uiteindelijk werd die gewoonte om ongeduldig te zijn bijna een karaktertrek. Maar in Italië zag ik dat dat niet hoeft. Dat ik tóch ook goed anders kan.

Volgende keer kan je lezen wat je kan doen voor meer momenten van bewustzijn…

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *